Archief



 

80 JAAR OLV VAN LOURDES-KERK EN - PAROCHIE

DOORWERTH – HEVEADORP – WOLFHEZE

Nico van Schaik, januari 2014

 


Inleiding

De Onze Lieve Vrouw van Lourdes-kerk aan het Van der Molenplein 1 in Doorwerth bestaat nu 80 jaar. Deze kerk is op 12 februari 1934 gewijd werd door de aartsbisschop van Utrecht. De eerste viering in deze kerk was op tweede kerstdag van 1933. Op 27 augustus 1934 werd de geloofsgemeenschap Doorwerth-Heveadorp-Wolfheze een zelfstandige parochie. Per 1 januari 2010 ging deze parochie op in de Zalige Titus Brandsma (fusie)parochie.

In dit artikel wordt eerst ingegaan op de achtergrond van de bouw van de kerk en de oprichting van de parochie. Daarna wordt aandacht gegeven aan het parochieel leven.Het kerkgebouw, de modernisering van het kerkinterieur vanaf de vijftiger jaren tot op heden en de kerncollectie van de kerkelijke kunst worden daarna belicht. De pastorie en het parochiehuis, het kerkhof en de parochiegrenzen, komen ook aan de orde. Katholiek onderwijs is altijd een belangrijk onderdeel geweest van katholiek Nederland, dus ook in Doorwerth.


Achtergrond van kerk, pastorie, parochiehuis en R.K. scholen

Begin van de 20ste eeuw bestond het huidige Doorwerth nog niet. Omstreeks 1915 werd in de gemeente Doorwerth de Verenigde Nederlandsche Rubberfabrieken Hevea gevestigd en gebouwd. In de jaren 1916-1918 werd door de directie van deze fabriek voor de arbeiders een tuindorp gerealiseerd (Heveadorp), met karakteristieke huizen in Engelse 'cottage'-stijl. Kerken en scholen waren toen nog niet aanwezig. Heveadorp viel onder de R.K. Bernulphus-parochie van Oosterbeek.

Pastoor J.A.J. Ter Heerdt van die parochie, zie figuur 1, die ook steeds meer "Heveaanse" kinderen naar zijn scholen en op zijn godsdienstcursussen zag komen, beijverde zich ook voor het geestelijk welzijn van de arbeiders van de Hevea-fabrieken. In november 1920 woonden daar al 37 katholieke en/of gemengde gezinnen. Toen kapelaan Markus in Oosterbeek kwam kreeg de Pastoor zijn handen vrij om ook in Heveadorp godsdienstoefeningen te houden. Er waren toen 100 communicanten. De rooms-katholieken (en ook de gereformeerden) kerkten toen in het overblijflokaal van de fabriek. (De hervormden kerkten eerst in het “kerkje op de heuvel” in Heelsum en later in voormalig café De Zaaier, op de hoek van de Middenlaan en de Oude Oosterbeekseweg). Op 1 december 1920 werd gestart met de R.K. vieringen.

    
 

  Figuur 1  Pastoor J.A.J. Ter Heerdt, bouwpastoor van keR.K. en parochie in Doorwerth. Pastoor van Oosterbeek van 1918 – tot 1939.

 (Foto: Collectie St. Bernulphus-parochie te Oosterbeek)


Pastoor Ter Heerdt was jarenlang secretaris van de aartsbisschop in Utrecht geweest. Hij was een begeesterd man en heeft bijzonder veel gedaan voor het godsdienstig leven in zijn parochie dat hij sterk. wist te stimuleren. En hij kende de wegen om zijn droom te verwezenlijken. Zijn droom van het oprichten van een R.K. parochie en scholen in/voor Heveadorp kreeg steeds meer vorm. In 1923 werd de gemeente Doorwerth opgeheven en toegevoegd aan de gemeente Renkum. Een projectontwikkelingsmaatschappij en de gemeente Renkum wilden een nieuw Doorwerth ontwikkelen en wilden graag meewerken aan het realiseren van die droom. Voor eigen rekening kocht Ter Heerdt eerst in 1924 2000 m2 grond en daarna in 1926 nog eens 2000 m2.


Dat was toen nog een leeg gebied, boven aan de huidige Seelbeeckweg. In figuur 2 staat de net gebouwde kerk. in die leegte. 


Figuur 2 Kerk en pastorie in 1934 aan het Van der Molenplein te Doorwerth, met op de voorgrond een onbekend gebleven familie.

(Foto: Collectie Familie Hofman).


De Cardanus Exploitatiemaatschappij schonk nog eens 5000 m2  en de gemeente Renkum zegde toe om het Van der Molenplein voor eigen rekening volledig in te richten. Op dit terrein, zie figuur 3, zou de kerk., de pastorie en het parochiehuis gebouwd gaan worden en na de oorlog ook de parochiële R.K. kleuterschool, de lagere school en de inter-parochiële R.K. ULO. 




Figuur 3 Kaart Cardanus Exploitatiemaatschappij Doorwerth begin 30-er jaren van de 20ste eeuw. In vak D, daar waar de tramlijn (gestippeld) de Italiaanseweg kruist, werd de Rk. Kerk met pastorie gebouwd. (Kaart: Collectie Archief O.L.V. van parochie).


Pastoor Ter Heerdt had een zeer goede band met de familie Schade in Oosterbeek. Mevrouw Cornelia Schade, zie figuur 4a, schonk het volledige bedrag, nodig om de kerk. te kunnen bouwen. Haar zus, mevrouw Theresia Povel-Schade, zie figuur 4b, schonk o.a. de kruiswegstatie. Ook vele andere giften werden van parochianen en andere mensen ontvangen.



                                                                                                                                                         

                                                            Cornelia Theresa Maria Elisabeth Schade, de schenkster van de bouwsom voor de kerk,                                                              geboren op 24 juni 1873 en overleden op 9 maart 1933

 


  

 

                                        Theresia Maria Antonia Josepha Povel-Schade, de schenkster van o.a. de kruiswegstaties,                                

geboren op 15 oktober 1880 en overleden op 21 mei 1953.

 (Foto’s: Collectie Mw. R.A.J. Povel)

                                                                                                       


De Cardanus exploitatiemaatschappij eiste dat de kerk. opgeleverd zou worden binnen 15 maanden na het aanvaarden van de schenking. Het was zeer belangrijk om alle toestemmingen te verkrijgen, voordat de schenking aanvaard kon worden. Binnen vijf maanden na die schenking waren de tekeningen van de kerk en pastorie gereed én goedgekeurd, was de goedkeuring van het bisdom voor de aanvaarding van die schenking onder de genoemde voorwaarde ontvangen, én was de Koninklijke goedkeuring daarvoor verkregen. Het bisdom keurde het bouwplan en de financiering van de bouw binnen tien dagen goed! (Wat denkt u, zou zo’n snelheid tegenwoordig nog kunnen?). De architect was J.E. Wilke uit Bilthoven, zoon van een parochiaan. 


Op 28 maart 1933 werd de bouw van de kerk aanbesteed. De architect van het bisdom had geadviseerd om niet alleen lokale aannemers uit te nodigen voor die aanbesteding. De bouw werd gegund aan aannemer H.Th. Vervoorn te Utrecht. Deze begon voortvarend met de bouw. Op 24 juni 1933 werd de eerste steen gelegd, zie figuur 5.


Figuur 5 De eerste steen waarvan de volledige Latijnse tekst is: “Die 24 junii 1933 in honore Beater Marie Virgie de Lourdes posui J.A.J. ter Heerdt”. De vertaling daarvan is: “Op de dag van de vierentwintigste juni 1933 heb ik, J.A.J. ter Heerdt, ter ere van de Heilige Maagd Maria van Lourdes (deze steen) geplaatst.

(Foto: Collectie Archief O.L.V. Lourdes-parochie)



Op 26 december 1933 was de eerste (kerst)viering en daarmee ook de kerkwijding. De kerk was toen nog niet geheel klaar, maar deze viering was nodig om te voldoen aan de 15 maanden eis van die ene schenker. Op 12 februari 1934 werd de kerk geconsacreerd door de aartsbisschop van Utrecht, Mgr. J.G.H. Jansen. Op 27 augustus 1934 werd officieel de nieuwe parochie opgericht, onder bescherming van O.L. Vrouw van Lourdes. Er waren toen 270 parochianen. Als eerste pastoor van de nieuwe parochie werd M.A.C. Markus, eerder kapelaan te Oosterbeek, aangesteld.

De genoemde datums zijn vol symboliek. De eerste steen werd gemetseld op 24 juni 1933, zijnde de weekdag gewijd aan Onze Lieve Vrouwe, in de maand van het H. Hart van Christus en wel op de eerste dag onder het octaaf van het Heilig Hartfeest. 1933 was het heilig jaar waarin herdacht werd dat Jezus Christus 1900 jaar geleden gestorven en weer opgestaan is. En 1933 was het jubeljaar waarin herdacht werd dat 75 jaar daarvoor Maria op 11 februari in Lourdes verschenen is. Tevens was het 12½ jaar geleden dat met speciale godsdienstoefeningen in Heveadorp begonnen werd. En het was de verjaardag van pastoor Ter Heerdt. 24 juni was dus een gedenkwaardige dag. De aanbesteding vond plaats op 28 maart 1933 rond Maria Boodschap. Maria Boodschap is op 25 maart, de datum van de aankondiging door aartsengel Gabriël aan Maria dat zij zwanger was en een kind genaamd Jezus zou baren (dus negen maanden vóór Kerstavond). De ingebruikname van de kerk vond plaats op tweede kerstdag, de dag na de viering van de geboorte van Jezus Christus. De parochie Doorwerth – Heveadorp - Wolfheze in wording “beviel” van haar kerk op 2de kerstdag 1933.


Parochieel leven

Ten tijde van de oprichting van de parochie was er in Nederland, en dus ook in Doorwerth – Heveadorp - Wolfheze, een bloeiend katholicisme. Vanaf 1934 tot op heden was er minstens één koor. Er werd direct gestart met de oprichting van een meisjesvereniging, Mary Sinclair en na enkele jaren ook met de “Zonnekinderen” (meisjes van 7-10 jaar). Mary Sinclair organiseerde geregeld een tentoonstelling in het parochiehuis. “Naast de nuttige en fraaie handwerken hadden de werkstukjes van de Zonnekinderen ook een plaats gevonden. Een gezellige bijeenkomst met zang en voordracht van leden van Mary Sinclair sloot de tentoonstelling.”

Er werd van alles georganiseerd voor alle leeftijdsgroepen. Er was ontspanning met als achtergrond de R.K. levensovertuiging, zoals het Weihnachtsoratorium door het gemengd koor  of de Maria-avond met declamatie, toneel, koor en een toespraak van pastoor Markus. En er was geestelijke vorming, zoals het veertigurengebed, de vormingsweek voor meisjes (16-25 jaar), het Jeugd- en Deugdtriduüm (voor jongens en meisjes van 14-18 jaar) (een triduüm is een driedaagse reeks van vieringen), conferenties voor jongeren van 14-17 jaar en van 18-25 jaar en zelfs een huwelijksweek voor de gehuwden: “Dr. Hoegen leidde de Huwelijksweek, na een stevige propaganda van te voren. De opkomst was zeer bevredigend. Alleen de gemengde huwelijken ontbraken bijna geheel. Zo was de opkomst 75%. De conferentie voor de rijpere jeugd daarbij aansluitend was voor 100% bezocht.”

 

De parochie groeide hard. Waren er in 1934 nog 270 parochianen en 189 niet praktiserende katholieken, in 1943 waren dat er al 478 respectievelijk 328. In 1967 was de parochie gegroeid tot 1567 resp. 1329 katholieken. In 2009 staan er ca 900 katholieken ingeschreven en zijn er ca. 275 adressen waar de Gave bezorgd wordt. We zien die groei en terugval ook terug in het aantal eerste communicanten, het aantal vormelingen en het aantal huwelijken in de kerk.

Direct na de oorlog zag men de bui toch al een beetje aankomen o.a. aan de resultaten van de lokale “Heilige Missie”. In het Registrum Memoriale van 1946 staat daarover vermeld: “Tegelijk met de parochies Oosterbeek, Arnhem, Velp is hier in Doorwerth een H. Missie gepreekt. De katholieke actie heeft de H. Missie voorbereid door de verspreiding van missieklokken en missieboekje bij alle katholieken, terwijl huis aan huis in de bestelling Doorwerth en in de omgeving van de Wolfhezerweg een circulaire is bezorgd. Ofschoon het succes van de H. Missie niet daverend kan worden genoemd, mag Doorwerth toch tevreden zijn over deze missie, wanneer men een vergelijking maakt met de andere parochies en rekening houdt met de naoorlogse mentaliteit. Wel hadden de parochianen evenals elders zwaardere – zg donderpreken – verwacht. De zg ‘spanning’ heeft ontbroken.”

Langzaam maar zeker kwamen er wat veranderingen in de R.K. kerk. Op 11 februari 1957, het “patroonsfeest” van onze parochie werd voor het eerst de H. mis opgedragen gekeerd naar het volk. Het Registrum Memoriale zegt daarover: “Daartoe was een altaar ontworpen en uitgevoerd door Jhr. Octaaf van Nispen tot Pannerden, dat op een verhoging op het priesterkoor werd geplaatst. Het grote altaar werd met een gordijn afgesloten.” En “Het koor, ook voor het eerst, gestoken in lange tunica’s zong opzij van het priesterkoor. De gehele plechtigheid maakte een overweldigende indruk.” Het tweede Vaticaanse Concilie luidde de grote verandering in: de R.K. kerk. werd een kerk voor en ook door het volk van God, en een kerk waar de vieringen in de landstaal gehouden worden. De priesters gingen steeds meer parochianen bij vorming en ontwikkeling en ook bij de vieringen betrekken. Daar werden structuren voor opgezet. Werkgroepen ontstonden en sommige verdwenen weer. Zonder vrijwilligers zijn thans geen vieringen meer mogelijk.

In Nederland en dus ook in Doorwerth – Heveadorp – Wolfheze nam de verzuiling af. De maatschappij veranderde sterk. en de deelname aan de kerk liep en loopt nog terug. De samenwerking met de hervormde en de gereformeerde gemeenten in Doorwerth kreeg duidelijk vorm, uitmondend in het gebruik van elkaars kerkgebouw bij verbouwingen en het gezamenlijk houden van vieringen.

Het aantal priesters nam en neemt sterk. af. Het toenemende aantal pastoraal werkers kon een groot deel van de taken in de parochies van priesters overnemen maar niet alle, zoals de bediening van de sacramenten. Daarnaast nam de omvang van de lokale geloofsgemeenschappen af. Vandaar dat samenwerking tussen parochies belangrijk werd. Eerst was dat Heelsum – Doorwerth – Oosterbeek op vrijwillige basis, aangestuurd door de gemeenschappelijke priester en/of pastor. Later kwam Renkum daar nog even bij. Het bisdom besloot dat deze ontwikkeling in haar kerkprovincie opgevangen moest worden door de vorming van grotere parochiële samenwerkingsverbanden en later door fusies van de parochies in die verbanden.

Op die manier is in 2005 het pastorale samenwerkingsverband ontstaan onder de naam Veluwe-Rijn. Dit verband omvatte 11 samenwerkende parochies en de studentenkerk in Wageningen. Per 1-1-2010 is dit samenwerkingsverband gefuseerd tot één grote parochie met één bestuur en één pastoraal team. Deze Zalige Titus Brandsma-parochie heeft één gezamenlijk pastoraal team, onder leiding van één priester. De lokale geloofsgemeenschappen bleven bestaan onder de huidige naam, niet als parochie, maar als geloofsgemeenschap. De Pastoraatsgroepen (vrijwilligers) verzorgen de lokale inhoudelijke taken, samen met de basispastors en de Locatieraden de lokale beheers- en financiële taken. Met de vorming van de nieuwe, grote, fusieparochie is de Zalige Titus Brandsma parochie. Hiermee zijn de Bernulphus-parochie in Oosterbeek en de OLV van Lourdes-parochie weer in één verband opgenomen. Een verband dat veel groter is, qua regio, dan vóór de start van de OLV van Lourdes-parochie in 1934. De Z. Titus Brandsma Parochie strekt zich nu uit van Lunteren, tot Ede, Veenendaal, Rhenen, Bennekom, Wageningen, Renkum, Heelsum, Doorwerth-Heveadorp-Wolfheze en Oosterbeek.


 

Kerkgebouw

De architect van de kerk was J.E. Wilke uit Bilthoven, zoon van de familie Wilke die destijds de uitspanning had waar nu Kievietsdel is. Hij ontwierp een driebeukige zaalkerk. in zakelijk-expressionistische stijl. Karakteristiek zijn de sobere bakstenen gevels en hoge pannendaken met een brede overstek. Van buiten valt verder op de koperen dakruiter bestaande uit een kleine koperen spits met uurwerk en met leien bedekt. Binnen is het bijna paraboolvormige gewelf opgebouwd uit houten spanten en velden die met board bekleed zijn. Binnen wordt door de bouwwijze intimiteit (“gemeenschap zijn”) geschapen. Voor de buitenzijde zie figuur 6 en voor de binnenzijde figuur 7.





Figuur 6 Van der Molenplein 1 en 2, Doorwerth; kerk en pastorie, gebouwd in 1933-1934, hier op een ansichtkaart van vóór de Tweede Wereldoorlog.

(Foto: Collectie Stichting voor Heemkunde in de gemeente Renkum).


In de jaren direct daarna werd de kerk. verder aangekleed. In 1937 werd de kruisweg geïnstalleerd, en werden tabernakeldeuren geschonken. In 1939 werd het doopvont geplaatst en het doophek. Tijdens de gevechten in de tweede wereldoorlog werden de kerk. en de pastorie flink beschadigd. Het dak van de kerk lag volledig open. De schade bedroeg ca. fl. 65.000. In 1945 werd de kerk gerestaureerd door de Gebr. Bröring uit Apeldoorn naar plannen van de architect Jan van Dongen. Op 21 oktober van dat jaar werd de kerk weer in gebruik genomen.



Figuur 7 Foto’s van vóór het 2de Vaticaanse concilie 7a: Interieur van de kerk; 





7b Viering met 4 heren
(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).



Wat aan het exterieur en in het interieur opvalt is de rozet met Davidsster aan de oostgevel en aan de westgevel, zie figuur 7.1 en 7.2. De vraag komt geregeld op wat de achtergrond is van de Davidsster in beide rozetten in een R.K. kerk. Ook de N.H. kerk van de Geldersche Roos in Wolfheze heeft de Davidsster in een rozet. De symboliek achter deze rozetten kan als volgt zijn: De ster van David leidt naar de geboorte van Jezus en het licht van Christus (de opgaande zon); de geboorte leidt naar de dood en wederopstanding van Christus en tot de nederdaling van de Heilige Geest (de duif). De gemeenschap van Christus, onze geloofsgemeenschap, leeft in het licht van Christus en onder de zegen van de Heilige Geest. De glas-in-loodramen aan de oostzijde (het licht van Christus) en aan de westzijde (de Heilige Geest) zijn daarvan een prachtig teken.


                                                         


      

  Figuur 7.1 Glas-lood-raam aan de oostzijde van de kerk - Davidsster en het licht van Christus.

Figuur 7.2 Glas-lood-raam aan de westzijde van de kerk – Davidsster en de H. Geest.

(Foto: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).



Modernisering kerk. vanaf de vijftiger jaren tot op heden


In de jaren vijftig en zestig werd het interieur gemoderniseerd. In 1956 werd het priesterkoor doorgetrokken. De stenen communiebank werd verwijderd. Daarvoor in de plaats werd een hekwerk geplaatst ontworpen door prof. Granpré Moliere en uitgevoerd door smid Hageman te Heelsum. In 1957 werd de mis opgedragen gekeerd naar het volk en werd vóór het sacramentsaltaar een verplaatsbaar celebratiealtaar geplaatst naar ontwerp van jhr. O. van Nispen tot Pannerden.

In 1959 en in de zestiger jaren werd het interieur verder aangepast onder leiding van dezelfde jhr. Van Nispen tot Pannerden De kerk werd in grijstinten geschilderd, de muurschildering in de apsis verdween. De houten pilaren in de kerk werden omkleed met hardsteen en versierd met o.a. serpentino en travertin. Daarnaast werd het meubilair in het priesterkoor vervangen, een nieuw hek geplaatst op de orgelzolder en lintteksten aangebracht in het schip. Daarnaast werd het interieur verrijkt met een Jozef en Mariabeeld en enkele gebrandschilderde ramen. De genoemde jhr. Van Nispen tot Pannerden drukte een grote stempel op de ontwerpen voor deze interieuraanpassingen. Hij werkte veel samen met de Doorwerthse kunstenaar H. Duchêne. In figuur 8 is het interieur van de apsis in 1972 te zien. 





Figuur 8 Interieur van de apsis tijdens het huwelijk  van Frans en Emmie Povel op 1-12-1972.

(Foto: Collectie Mw. R.A.J. Povel).


Een tweede grote aanpassing vond plaats in 1976-1977. Het priesterkoor werd vergroot tot podium, tevens werd het orgel in de apsis geplaatst en voorzien van een nieuw front. Omstreeks 1984 werd het meubilair in het koor wederom vervangen, nu door de huidige meubelen. Deze meubelen waren in eerste instantie grijs geschilderd. Ook werd toen achter de kerk de Markuszaal gebouwd  en de sacristie verplaatst naar het zuid-transept. De voormalige sacristie werd garderobe. De Markuszaal werd vernoemd naar de eerste pastoor Markus. Deze zaal ging de functie van het parochiehuis overnemen en is direct toegankelijk vanuit de kerk, via de garderobe.

De laatste grote aanpassingen vonden plaats in 1989-1990.. In het koor werd een nieuwe tegelvloer gelegd, het doopvont werd verplaatst naar het koor. Het interieur werd geschilderd en het meubilair in het koor ontdaan van de grijze verflaag. Tevens werd de Mariakapel toegankelijk gemaakt vanuit het ingangsportaal. In 1995 werd de voormalige doopkapel ingericht als gedachteniskapel. In 2002 werd het kruisbeeld uit de voormalige lagere school opgehangen, dat gemaakt was door Duchêne, achter de verhoging naast het orgel geplaatst. De kerk. is in 2003 aangewezen als gemeentelijk monument.

In 2008 werd het doopvont verplaatst naar het noord-transept. En het kruisbeeld van de hand van Duchêne werd verplaatst naar de Gedachteniskapel en het beeld dat daar hing werd naast het orgel bij de verhoging aan de westzijde van de kerk. bevestigd. In figuur 9 is het huidige interieur gegeven.





Figuur 9 Huidig interieur van de OLV van Lourdes-kerk, naar het westen gezien.

(Foto: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).

 


Kerkelijke kunst

Het belangrijkste stuk binnen de kerk is de kruisweg vervaardigd door Willem Wiegmans. Deze kruisweg, bestaande uit veertien staties, kan gezien worden als één van de hoogtepunten binnen het oeuvre van Wiegmans. Figuur 10 geeft twee van de veertien staties weer.




Figuur 10 Kruiswegstaties van Willem Wiegmans: “Jezus word ter dood veroordeeld”(boven) en “Jezus wordt in het graf gelegd” (onder). Willem Leendert Wiegmans (1892 – 1942) studeerde aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten te Amsterdam en bekeerde zich in 1916 tot het Katholieke geloof, waarna religieus werk voor hem belangrijk werd. De kruiswegstaties voor de O.L.V. van Lourdes-parochie van Doorwerth schilderde hij in 1937-1938

(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).


                               

Figuur 11 Drie van de acht glas-in-loodramen uit 1934-1937: Geloof – Liefde – Hemel.

(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).


In de jaren zestig is het interieur aangepast onder leiding van de kunstenaar jhr. Octave van Nispen tot Pannerden, in samenwerking met Henry Duchêne. Van Nispen tot Pannerden was verantwoordelijk voor de ramen in de Gedachteniskapel en in de Mariakapel. In de Gedachteniskapel is dat de serie over Philippus en de Ethiopiër, zie figuur 12. In de Mariakapel is dat de serie over Maria, zie figuur 13.


                                                 

Figuur 12 Serie glas-in-loodramen van Jhr. OE.C.M.. van Nispen tot Pannerden, voorstellende Plilippus en de Ethiopiër. Teksten: “Ik geloof”,  “en doopte hem” en “vol vreugde reisde hij verder”.

 (Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).


                                                    

Figuur 13 Serie glas-in-loodramen van Jhr.O.E.C.M. van Nispen tot Pannerden: Mariavoorstellingen. Teksten””Ik zal vijandschap stellen( tussen u en de slang en hem d ekop verpletteren)”,”Vol van genade” en “H. Maria en H. Anna (de moeder van Maria)”.

(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).
 


Van de hand van Duchêne zijn de ramen van de Visitatie (Maria bezoekt haar nicht Elizabeth, die zwanger is van Johannes de Doper) en de Annunciatie (de engel Gabriël kondigt Maria aan dat zij zwanger is van de zoon van God), zie de figuren 14 en 15. 



                                                  


Figuur 14 Serie glas-in-loodramen van Duchêne: Visitatie. Van links naar rechts: “Mijn geest looft mijn Heer”, H. Maria, zwanger van Jezus, H. Elizabeth, zwanger van Johannes de Doper en “Gezegend zijt gij onder de vrouwen”. (In het Latijn: “Magnificat amimamea domini” en “Benedicta tu in mulieribus”).

(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).


                                                        


Figuur 15 Tweede serie glas-in-loodramen van Duchêne: Annunciatie. Links de engel Gabriel en rechts Maria, waarop de Heilige Geest (de duif) neerdaalt en in haar linkerhand een tekst: “Ecce ancilla domini”, (Ik ben de dienstmaagd van de Heer).

(Foto’s: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).



De overige werken van Duchêne zijn ook van kunsthistorisch belang, zoals het monumentale corpus (kruisbeeld) in de Gedachteniskapel, de kerstgroep en het processiekruis.

 

Een bijzonderheid is de aanwezigheid van de zogenaamde “lintteksten” aan weerszijden van het kerkschip. De maker is H. Duchêne. De tekst is in of na 1959 aangebracht in sierletters, met het weglaten van spaties tussen de woorden en bestaat uit twee teksten. Het vereist uiterste concentratie om deze teksten te lezen.

De tekst aan de linkerzijde van de kerk, gezien vanaf de ingang is: “De Heer heeft zijn woontent geheiligd; want dit is het huis van God, waar zijn naam wordt aangeroepen, en waarvan staat geschreven: “En daar zal Mijn naam verblijven” zegt de Heer.” Deze tekst staat niet in de bijbel. Zij werd vroeger gezongen tijdens de Vespers, de avond vóór het jaarfeest van de kerkwijding en wel als antifoon (refrein) bij het Magnificat. De Latijnse tekst is: "Sanctificavit Dominus tabernaculum suum: quia haec est domus Dei, in qua invocabitur nomen ejus, de quo scriptum est : Et erit nomen meum ibi, dicit Dominus”.

De tekst aan de rechterzijde van de kerk, gezien vanaf de ingang, is: “En ik hoorde een stem uit de troon, die zeide: Zie, de woonstede van God met de mensen, en Hij zal zijn tent bij hen spannen, en zij zullen zijn volken zijn, en Hij zal zijn: God met hen” (Openbaring 21, 3 uit de Canisius-vertaling van het Nieuwe Testament). In de nieuwe Bijbelvertaling van 2004 luidt deze tekst: “Ik hoorde een luide stem vanaf de troon die uitriep: “Gods woonplaats is onder de mensen, hij zal bij hen wonen. Zij zullen zijn volken zijn en God zelf zal als hun God bij hen zijn.”

 

 

Pastorie en parochiehuis

De pastorie werd tegelijk met de kerk. (als eenheid) gebouwd naar ontwerp van J.E. Wilke, zie figuur 6. In 2000 is de pastorie verkocht. Het gebouw wordt nu als particulier woonhuis gebruikt.

Het parochiehuis is in 1936 gebouwd. In de vijftiger en zestiger jaren werd dit parochiehuis in de zomer ook gebruikt als jeugdherberg (voor meisjes).

In 2002 werd een groot deel van de grond achter de kerk, met de daarop staande gebouwen, zoals het parochiehuis, verkocht aan de gemeente en door deze aan een projectontwikkelaar. Op deze grond zijn de nieuwe huizen en appartementen gebouwd aan het Van Nispen tot Pannerden-plantsoen. Hiermee eerde de gemeente Renkum haar oud-wethouder en, gezien de plek van dit plantsoen, impliciet ook zijn nauwe betrokkenheid bij onze kerk en parochie.


Kerkhof

Tegenover de kerk ligt het kerkhof (Seelbeeckweg). Het kerkhof werd ingewijd in 1951. Op het terrein bevindt zich een gereedschapshuisje en een kerkhofkruis onder een overkapping. Het huidige kruis werd omstreeks 1991 geplaatst. Toen werd het voormalige kerkhofkruis in de kerk opgehangen. Op het kerkhof bevinden zich twee grafstenen met familiewapens: het gaat om de families Van Nispen tot Pannerden en Grotenhuis van Onstein.


Parochiegrenzen

Bij de oprichting van de parochie in 1934 werden de grenzen vastgesteld. In figuur 16 zijn deze grenzen met een zwarte stippellijn op een kaart aangegeven. De grenzen zijn aan de Oosterbeekse zijde gewijzigd in 1978. Vanaf die tijd behoorden de bewoners ten westen van de oude kerk in Oosterbeek en ten zuiden van de Benedendorpsweg, de bewoners van de Hemelse Berg, van de Van Borsselenweg en de Wolterbeekweg tot de r.k. parochie van Oosterbeek. In figuur 14 is deze nieuwe grens met een vage stippellijn aangegeven.


Het bisdom informeerde de betrokken parochianen en vermeldde in zijn brief:

“Het bestuur van het bisdom en de beide kerkbesturen gaan ervan uit, dat elke parochiaan de vrijheid heeft om zich te richten op de parochie waar hij/zij zich het meest bij betrokken voelt, en de geldelijke bijdrage te geven waar hij/zij dit verkiest.”

Deze vermelding geeft duidelijk de tijdgeest aan na het 2de Vaticaanse concilie. De beide kerkbesturen en pastoors spraken af dat de dagelijkse pastorale zorg voor de patiënten van de Hemelse Berg en de J.P. Heije Stichting onder de hoede van de Bernulphusparochie van Oosterbeek ging vallen, maar dat de pastoor van Doorwerth de patiënten uit Doorwerth zal blijven bezoeken.

Met de vorming van de Z. Titus Brandsma-parochie per 1-1-2010 zijn de grenzen tussen de voormalige parochies vervallen. Wat blijft zijn geloofsgemeenschappen.




Figuur 16 Grenzen van de OLV van Lourdes-parochie in 1934 en met de wijziging van 1978.

(Kaart: Collectie Archief O.L.V. van Lourdes-parochie).



Katholiek onderwijs

In de eerste jaren van de parochie was er in het nieuwe Doorwerth nog geen sprake van katholiek onderwijs. De kinderen van Heveadorp en Doorwerth gingen in Oosterbeek naar school. Zodoende bleven “vechtpartijen en veldslagen” tussen de jongens van Oosterbeek en die van Heveadorp nog aan de orde van de dag. Onder de kreet “Oasterbeék boaven en Heveadorp in de geut!” ging het dan “op de klomp”.

In 1937 wist pastoor Markus de Zusters van Liefde van Insula Dei te Arnhem te bewegen een kleuterschool te komen leiden en wel Pro Deo! De kleuterschool begon in het parochiehuis. Na de oorlog namen de zusters Oblaten van OLV ten Hemelopneming van Hulsberg, die zich in 1947 gevestigd hadden aan de Oude Oosterbeekseweg, de leiding over. Later werd deze leiding overgenomen door een Zuster van het Arme Kindje Jezus. Deze orde nam ook het klooster aan de Oude Oosterbeekseweg, hoek Italiaanseweg over.

Onder pastoor Ten Hagen werd op 25-8-1953 de pas gebouwde lagere school (3-klassig) aan de Van der Molenallee in gebruik genomen. De kinderen hoefden niet meer naar Renkum of Oosterbeek. Deze school werd al snel te klein. In 1965 kwam de nieuwe lagere school aan de Richtersweg gereed. En kon de kleuterschool gebruik maken van het leeg gekomen gebouw. Intussen werd ook een apart schoolbestuur gevormd, in plaats van het kerkbestuur en werd een oudercomité opgericht. In 1985 werden beide scholen samengevoegd tot R.K. Basisschool Sint Jozef. Bij de sluiting van de Jozefschool werd het daar aanwezige kruisbeeld overdragen aan de R.K. parochie. Dit kruisbeeld is in 1953 gemaakt door Duchêne en hangt thans in de Gedachteniskapel in de OLV van Lourdes-kerk.

In 1965 werd een interparochiële R.K.. ULO-School opgericht. Dat was de eerste R.K. ULO in de gemeente Renkum. Gestart werd met een barak op de Richtersweg.. In 1968 werd het een MAVO-school en in 1977 werd het gebouw aan de Dalweg in gebruik genomen. Deze R.K. MAVO-school “De Springplank” is later samengegaan met de “Gelria Mavo” (P.C.) in Renkum, de openbare “Reijenga Mavo” in Oosterbeek en de samenwerkingsschool voor Havo, het “Duno College” te Doorwerth. De fusieschool voor MAVO/HAVO/VWO, werd het “Dorenweerd College”.


Samenvatting

In dit verhaal is een korte presentatie gegeven van de geschiedenis van de OLV van Lourdes-parochie en -kerk van Doorwerth – Heveadorp – Wolfheze. Hierbij is gebruik gemaakt van het eigen archief en van het Registrum Memoriale van de parochie. Dit verhaal is in 2009 gepubliceerd door de Stichting Heemkunde Renkum ten gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de toenmalige Onze Lieve Vrouw van Lourdes-parochie. Dat verhaal is op enkele punten verbeterd. De opname van deze parochie in de grote Z. Titus Brandsma-parochie is vermeld. De O.L.V. van Lourdes-geloofsgemeenschap  Doorwerth-Heveadorp-Wolfheze gaat verder zolang er draagvlak en draagkracht voor is. Het “gemeenschap” zijn is en blijft de kern van het kerkelijk bestaan. Immers, “daar waar twee of meer in Mijn Naam aanwezig zijn, daar ben ik aanwezig”.



Bronnen:

1.     O.L.V. van Lourdes- R.K. Doorwerth; Stichting Kerkelijk Kunstbezit, 12 november 2007

2.     Nico van Schaik, Onze Liewve Vrouw van Lourdes-kerk; Doorwerth vierde herziene druk 18-05-2011

3.     C.J.B.P. Frank e.a. Monumentbeschrijving Onze Lieve Vrouw van Lourdes-kerk, Doorwerth, gemeente Renkum 2002

4.     Registrum Memoriale O.L.V. van Lourdes Doorwerth – Heveadorp – Wolfheze; 1920 – 1969

5.     Nico van Schaik; 75 Jaar Onze Lieve Vrouw van Lourdes-Kerk en –Parochie Doorwerth – Heveadorp – Wolfheze; Schoutambt en Heerlijkheid, jaargang 23, nummer 4, november 2009