Text/HTML

Overweging 23 februari 2014, father W. vd Salm

De laatste paar zondagen hebben we in het evangelie al gehoord over de Bergrede van Jezus: die begint met de prachtige zaligsprekingen: ‘zalig de zuiveren van hart, zalig de brengers van vrede enz.’ Deze Bergrede loopt eigenlijk van Hoofdstuk 5 tot en met Hoofdstuk 7 in het evangelie van Matteüs en het Onze Vader is het centrale gebed in die Bergrede. Je zou kunnen zeggen dat in die eerste redevoering van Jezus zijn programma tot uitdrukking is gekomen. Jezus toont zich een leraar en spreekt daar over de kwaliteiten van het hart die nodig zijn in het leven van zijn leerlingen, nodig voor mensen die willen werken aan zijn koninkrijk van vrede. 

Vandaag geeft Jezus verdere uitleg m.b.t. een maatschappij en een samenleving naar God’s plan en wil. Deze Bergrede en de uitleg erna is de eerste van de vijf grote redevoeringen die Jezus houdt in het evangelie van Matteüs. Matteüs gebruikt dit model om te benadrukken dat Jezus voor hem de nieuwe Mozes is. Zoals Mozes zijn leerstellingen uitdrukte in de eerste vijf boeken van het Oude Testament, de Thora, en de Israëlieten opdroeg om die wet nauwgezet te volgen, zo wil Jezus, volgens het schema van Matteüs, het grondplan uitstippelen voor de inrichting en vorming van de geloofsgemeenschap, naar Gods plan, en hij doet dat in vijf grote redevoeringen. Mozes leidde de Israëlieten vanuit Egypte naar het beloofde land. Jezus wil ook als een leider de apostelen en ook ons voorgaan en leiden op onze weg door het leven, naar het huis van de Vader. Hij wil een licht zijn voor de mens opdat ze kunnen zien of ze op de goede weg zitten. Vandaag benadrukt Jezus dat liefde en vergeving centraal moeten staan in het leven van zijn leerlingen. Jezus stelt de regel van de weerloze liefde centraal. 

Het leven is niks voor watjes, zeggen we soms. Volgens anderen is het stoer om brutaal te zijn. Een van onze spreekwoorden zegt zelfs: “Zachte heelmeesters maken stinkende wonden”. En natuurlijk is dat af en toe zo. Soms moet je in je leven ook voor je zelf opkomen en zelfs van je afbijten, maar op andere momenten mogen we ook zacht zijn om echte veranderingen te bewerkstelligen. Over die momenten van het leven spreekt Jezus in zijn Bergrede. In de tijd van Jezus gold de wet: oog om oog en tand om tand. De bedoeling van die wet was om ervoor te waken dat er geen overmatige wraak of bestraffing zou plaatsvinden. Het was de basis voor de rechtspraak in Israël. Het ging om een eerlijke genoegdoening. ‘Betalen met gelijke munt’ is ook nu nog bij veel mensen populair. Hiertegenover stelt Jezus: ‘ Er is een andere mogelijkheid. Vecht het niet uit met iemand die je kwaad heeft berokkend, integendeel, eis niet het gelijke terug, maar geef juist nog meer’. Jezus houdt ons hier een stevige boodschap voor: ‘Keer je andere wang toe! Vergeldt kwaad met goed’. 

We weten het zelf ook wel: Als je terugslaat kom je in een spiraal van geweld. Van de koude oorlog en de bewapeningswedloop in de jaren 50, 60 en 70 weten we nog wel dat als er ergens op de wereld weer kernbommen werden geplaatst dat er aan de andere kant van de wereld ook weer bijkwamen. Nu is het aan de grote wereldpolitiek om te proberen de wapenwedloop een halt toe te roepen en het wapenarsenaal te verminderen. De komende maand is er de nucleaire top van alle wereldleiders in Den Haag om dat arsenaal terug te dringen. Maar dit kan ook gebeuren in het klein. Kun je iemand vergeven die je kwaad heeft gedaan? Kun je dan de eerste stap ten goede zetten omdat die medemens dat niet kan. Kun je zelf de eerste stap nemen? 

Heel het optreden van Jezus vindt zijn basis in zijn grenzeloze liefde voor een eenieder. Wezenlijke veranderingen en verbeteringen beginnen niet bij een ander. Dat wist de Bond zonder naam al heel lang, want een van de bekendste spreuken is geworden: "Verbeter de wereld en begin bij jezelf!" Je kunt alleen je eigen manier van omgaan met je medemens veranderen. Niet terugslaan, niet stressen, niet boos worden, maar met opgeheven hoofd sterk en krachtig zeggen tot jezelf dat je niet met gelijke munt gaat terugbetalen en niet in woord of daad geweld wil gebruiken. Je bent geen watje als je niet terugslaat. Je doet iets bijzonders als je in staat bent je de ander lief te hebben, als je niet alleen je broeders of zusters begroet maar ook degenen die je niet kent, ook hen die anders praten of anders denken dan jijzelf. Half werk past niet bij ons, als wij trouw willen zijn aan het evangelie. Aangestoken door Gods liefde en in verbondenheid met Jezus worden wij uitgedaagd om ‘meer te doen dan het gewone’, om de levenswijze van Jezus ook de onze te maken. 

Het is niet de trend in onze maatschappij. Het toch volhouden vereist karakter. De aanhouder wint, zeggen we vaak. Je moet er zelf echt in geloven: het moet van binnen komen. De boodschap van het evangelie daagt ons uit sterk te zijn; het evangelie is niks voor watjes, maar voor mensen die zichzelf en daardoor de wereld een klein beetje liefdevoller willen maken. Die uitnodiging ligt er voor ons, en daar kunnen we het wel weer mee doen.